ابو الفضل بيهقى ابو الفضل محمد بن حسين بيهقى در ده حارث‌آباد بيهق به سال 385 هجرى متولد شد ، پس از فراگرفتن مقدمات علوم در نيشابور و كسب فضايل ، به ديوان رسايل سلطان محمود غزنوى راه يافت و زيردست ابو نصر مشكان كه از مترسلان به نام آن دوران بود به كار پرداخت و پس از فوت استاد ، زيردست « ابو سهل زوزنى » صاحب ديوان رسايل سلطان مسعود به كار دبيرى مشغول بود و همچنان به خدمت خود در خاندان غزنويان ادامه داد تا سرانجام از بركت كفايت و كاردانى به مقام صاحب ديوانى رسائل رسيد . چندى نگذشت كه در نتيجهء دسايس درباريان مغضوب و معزول شد و به زندان افتاد ، سالها در زندان بود و ظاهرا پس از رهايى ، گرد كارهاى ديوانى نگشت و در سال 470 هجرى در غزنين درگذشت . شاهكار اين دبير و مورخ بزرگ ، تاريخ بيهقى يا تاريخ مسعودى است كه در آن جزئيات اوضاع سياسى و اجتماعى ايران را در دوران حكومت مسعود بن محمود غزنوى به رشتهء تحرير كشيده و اطلاعات بسيار مفيدى راجع به اوضاع عمومى آن ايام ، يعنى سازمانهاى لشكرى و كشورى و ديوانها و تشكيلات ادارى و دسته‌بنديهاى سياسى ، و طرز پذيرايى از نمايندگان كشورهاى همجوار و تنظيم اسناد سياسى بين زمامداران ، و طرز محاكمه و دادرسى رجال سياسى ، و راه‌ورسم عروسى و ازدواج بين امرا و شخصيتهاى كشورى در آن دوران ، و خصوصيات شكار و نخجيربازى شاه و اطرافيان او و طرز تاجگذارى شهرياران و خلعت پوشيدن وزرا و اميران و بسيارى ديگر از مسايل و مختصّات اجتماعى و سياسى آن دوران ، از مطالعهء اين كتاب به‌دست مىآيد . مىگويند بيهقى تاريخ جامعى درسى مجلد نگاشته يا در دست تصنيف داشته كه اكنون فقط قسمتى از آن دربارهء سلطنت مسعود بن محمود و تاريخ خوارزم موجود است . در ميان محققان خارجى « بارتولد » در تركستان‌نامه به ارزش اين كتاب اشاره كرده و برآنست كه شرق‌شناسان ، چنان كه بايد از اين كتاب جامع استفاده نكرده و از نكات و دقايق آن بهرهء كافى نبرده‌اند . نمونه‌يى از نثر تاريخ بيهقى سبكتكين نام پدر سلطان محمود غزنوى است ، او به سبب كفايت و كاردانى از غلامى به فرمانروايى رسيد و سرانجام به امارت و حكمرانى غزنين ارتقاء يافت ، در تاريخ بيهقى در وصف حسن تدبير او چنين آمده است : « . . . از خواجه بو نصر شنيدم رحمة الله ، گفت : يك روز خوارزمشاه « التونتاش » حكايت كرد و احوال پادشاهان و سيرت ايشان مىرفت ؛ و